Deception Tours is precies 10 jaar geleden in het leven geroepen als non-profit en no-limits organisatie om meer diversiteit in het najaarsvogelen op de waddeneilanden te initiëren en gezellige, autoloze vogelweekenden te hebben. De keus voor Vlieland heeft zich bewezen door de vele goede en meestal twitchbare soorten als Bruine Boszanger (1992), Wilgengors, Veldrietzanger en Aziatische Roodborsttapuit (1994), Havikarend (1995), Radde’s Boszanger en Mirtezanger (1996), Radde’s Boszanger (1998) en de Dwergarend (2000). Daarnaast zijn schaarse soorten en lokale zeldzaamheden noemenswaard die met meer of mindere regelmaat werden ontdekt als Sperwergrasmus, Bosgors, Dwerggors, Cetti’s Zanger, Waterrietzanger, Grote Pieper, Taigaboomkruiper, Kleine Vliegenvanger en Roze Spreeuw. Bladkoninkjes hebben op slechts enkele weekeinden ontbroken. Opvallend is de regelmaat waarmee goede roofvogels worden gezien op Vlieland, en deze reputatie werd dit jaar bevestigd met de ontdekking van een juveniele Steppekiekendief, die zich door vele vogelaars liet bewonderen.
Vrijdag 28 september 2001 leek veelbelovend door de aanwezigheid van veel doortrekkende zangvogels zoals vliegenvangers, roodstaarten, Tapuiten, Paapjes en veel Vuurgoudhaantjes. Rond 17.30 fietsten Hans ter Haar en Ferry Ossendorp vanaf Camping Lange Paal over het duinfietspad al vogelend terug naar het dorp Oost-Vlieland. Het was een lange en drukke dag geweest die tot op dat ogenblik vooral kwantiteit en weinig kwaliteit had opgeleverd. FO merkte al op ruime afstand drie kiekendieven op boven de duinen langs de waddenkust, die opvielen door het slanke uiterlijk, de egaal roodbruine onderzijde en de contrastrijke tekening op kop en ondervleugel. Een van de vogels leek iets kleiner dan de andere twee. FO riep op deze afstand al “Sjesus, dat lijken wel Steppekiekendieven”. Voordat echter de broodnodige details konden worden waargenomen verdwenen de vogels achter een hoog duin, zodat we gedwongen waren een paar honderd meter door te fietsen en een laag duintopje langs het fietspad te beklimmen. Daar werd een van de drie vogels teruggevonden, die de eerdere indrukken bevestigde, maar ook een relatief brede vleugelbasis en een relatief brede witte stuit toonde. Dit bracht ons enigszins aan het twijfelen, en omdat het per slot van rekening leek te gaan om drie (!) vogels opperde HtH, die ondertussen druk in de weer was met videobeelden, de vraag of het niet kon gaan om een ‘nestje Blauwe Kieken’. De drie kiekendieven hadden zich ondertussen verspreid, maar leken ter plaatse.
We besloten contact te zoeken met Laurens Steijn en Kees de Vries die aan het vogelen waren aan de Noordoost zijde van het eiland op camping Stortemelk. LS luisterde aanvankelijk geïnteresseerd, maar meldde bezig te zijn met een ‘tikkend’ gorsje en verbrak opeens ruw het gesprek toen we KdV op de achtergrond hoorden roepen ‘Dwergg….’. Binnen een minuut belde hij terug met de mededeling dat ze een Dwerggors hadden gevonden.
We namen een typische Vlieland beslissing, lieten de kiekendief los, fietsten via het dorp, om versnaperingen te halen voor de ongetwijfeld toesnellende vogelaars, naar Stortemelk, en kwamen net op tijd aan om de Dwerggors vlak voor ons op te zien vliegen om in de verte te verdwijnen. Onder het genot van de versnaperingen werd de discussie over de kieken voortgezet en een veldgids opengeslagen. Dit sterkte ons om snel terug te keren naar de plek des onheil waar een van de vogels nog rondvloog.
De vogel was actief aan het jagen over een groot terrein, en werd door verschillende groepjes vogelaars verspreid over het gebied op afstand waargenomen. Aanvankelijk was er nog enige voorzichtigheid over de identificatie – met name de witte halve maanvormige vlek op de pols was nog niet duidelijk gezien, en ook kon niet met 100% zekerheid worden vastgesteld dat de onderzijde volledig ongestreept was. Hierdoor werd de vogel eerst met vrij zeker doorgepiept, maar vlak na de eerste piepactie kwam de vogel dichterbij en liet zich uitstekend bekijken en filmen, waardoor de resterende twijfel bij alle aanwezigen werd weggenomen. De vogel werd tot donker waargenomen, waarna de Deception Tours vogelaars voldaan aan het avondprogramma konden beginnen.
De volgende ochtend was uniek in de Deception Tours geschiedenis. Niet alleen waren alle deelnemers voor het eerste licht uit bed, maar ook werden er voor het ontbijt twee goede soorten gepiept: de Steppekiekendief die nog aanwezig was en een Kleine Vliegenvanger die zich bij het Kerkhof in de bomen bevond.
De Steppekiekendief liet zich in de volgende dagen door de toegestroomde vogelaars bekijken en werd voor het laatst gezien op 3 oktober. De identiteit van de andere twee slanke kieken is ondanks veel zoekwerk onopgehelderd gebleven…
Deze waarneming betrof de eerste juveniele vogel sinds die in 1984 op de Molenplaat, en is waarschijnlijk de meest compleet gedocumenteerde Steppekiekendief tot nu toe in Nederland. Tot 2001 zijn er 12 aanvaarde gevallen van de Steppekiekendief, terwijl er nog enkele gevallen uit 1999 en 2000 rouleren bij de CDNA. Dit voorjaar waren er tot 5 meldingen, waaronder een veel getwitchte vogel tussen den Haag en Wassenaar (zie DB 23:236). De Vlielandse vogel was de voorbode van een hele serie meldingen in oktober: Texel, Walcheren, NO Groningen, weer Walcheren op 9 en 10 oktober en voorlopig als laatste een jonge vogel die laat in de middag op 19 oktober werd ontdekt in de duinen bij Parnassia en de volgende dag op meerdere plaatsen langs de Zuid-Hollandse kust werd opgemerkt. De Nederlandse waarnemingen passen perfect in het West-Europese beeld: deze nazomer en herfst vond er een unieke influx van Steppekiekendieven plaats in vooral Finland (meer dan 75 vogels), maar ook in de andere Scandinavische landen, met meer dan 65 vogels in Zweden.
Ferry Ossendorp & Hans ter Haar
